Dogville (Lars von Trier, 2003)

Op het festival van Cannes 2003 werd de nieuwe film van de Deense kineast Lars von Trier getoond en niet bekroond. Wie één van zijn voorgaande films gezien heeft uit zijn trilogie: Breaking the waves – The Idiots – Dancer in the dark,  is voorbereid om zijn  laatste film Dogville  te gaan zien.

Mag ik jullie op die eigenaardige kijkervaring wat voorbereiden? Een vergelijking met een evangelische parabel dringt zich op. De eerste indruk bij een parabel moet de vervreemding zijn: wat gebeurt er hier? De werkers van het elfde uur die evenveel krijgen als wie de ganse dag gewerkt heeft!?

De vervreemding bij de film wordt opgewekt door de indeling in proloog en negen hoofdstukken. Zoals in een oude roman wordt bij het begin van het hoofdstuk de intrige kort samengevat. Proloog: de mensen van Dogville worden u voorgesteld. Het kleine stadje wordt op een donker en groot plateau zoals  op een plattegrond aangeduid: Elmstreet, oude molen, afgeschreven mijn, winkel … Geen wanden maar een doorlopende doorkijk: iedereen ziet iedereen. De film duurt 167 minuten en we zullen dit plateau nooit verlaten. De bomen, de verlichting van de stad, alles wordt aan de verbeelding van de toeschouwer overgelaten.  Een verteller geeft leuke commentaar in voice-off en klassieke muziek  verlicht de atmosfeer. De acteurs spelen wel hun rol. Een twaalftal figuren komen op de voorgrond. Een vreemde vrouw (Nicole Kidman) verschijnt plotseling in de stad. Zoals in de Bijbel staat ze voor een grote groep mensen, die tijdens de eindgeneriek met foto’s opgeroepen worden (blijven zitten tot het einde, dus!) Zoals in Breaking the waves openbaart de eindsequens een belangrijke sleutel voor de geziene film.

Hoe reageert een samenleving op ‘de vreemde’, de andere’? De vrouw krijgt twee weken om zich in de gemeenschap aanvaardbaar te maken (te integreren, weet je wel!). Zij gaat rond om haar diensten aan te bieden. Eerst heeft niemand dringend werk, maar naderhand heeft de vrouw handen tekort. In een verschrikkelijke sequens wordt over haar lot beslist in de gemeente. Zij mag blijven maar is overgeleverd aan de willekeur van de lokale gemeenschap, die haar op elk ogenblik kan verklikken aan de politie. Tot welke hatelijke vormen van chantage dit leidt, zal je moeizaam moeten aanzien. Op het einde wordt het meisje door haar ‘almachtige’ vader opgehaald. Zij mag beslissen over wraak of vergeving voor het haar aangedane kwaad en vernederingen. Ik verklap u het slot niet.

Een parabel wacht op ‘uitgestelde herkenning’. Je frank valt meestal niet tijdens de film maar uren, dagen, weken nadien. Zo is het goed, als de film maar zijn werk doet in je gedachten. Over die uitgestelde herkenning kan het boeiend zijn met je gezinsgroep te overleggen. Begin best met een eerste ronde: welk beeld heeft je het meest getroffen en is op je netvlies blijven plakken? Zorg dat het beeld concreet is, en zonder commentaar blijft. In een tweede ronde kunnen de vraagtekens die de film opengelaten heeft ingevuld worden door elkaar.

Pas in een derde ronde ga je in op de thematieken. Welke reacties  wekken vreemde mensen op in een gemeenschap, want Dogville staat voor everywhere? Herken je de reflexen van onze politiekers, onze kerkleiders maar vooral van je  eigen gezinsgroep in de personages uit de film?

Ik vind dat elke gezinsgroep  de tijd en de moed moet opbrengen om die film te gaan zien en te ondergaan. Wellicht begrijp je waarom zo’n profetische film gevoelige kijkers kan beroeren en dus geen prijs of vermelding in Cannes kan krijgen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.