De Kerkmythe van Pius IX (Geert Delbeke)

Heeft Patrick Perquy voor zijn priesterwijding in 1966 nog de antimodernisten-eed moeten afleggen? Was die praktijk al opgeheven, één jaar na het Concilie (1962-1965)? Tot in de jaren ’60 moesten wijdelingen vooraf een eed van trouw zweren aan wat men de antimodernisten-eed noemde, de onderschrijving onder ede van de “Syllabus Errorum”, de lijst van moderne dwalingen (zoals democratie, enz.) zoals die in 1848 door Paus Pius IX was uitgevaardigd. Die eed was een formaliteit geworden – een van de vele symptomen van een kerkinstituut dat zichzelf uitholt door de al te grote afstand tussen kerkelijke wetten en het leven. Veel van die wetten schragen een kerkbeeld, dat vragen oproept.  Die vragen formuleren noemde Patrick “deconstructie”.

Van deconstructie gesproken, het Duitse tijdschrift “Christ in der Gegenwart” heeft het in zijn boekenmagazine van deze herfst over “De Mythenmaker”. Het is de titel van een artikel  over het nieuwe boek van kerkhistoricus Hubert Wolf: “Der Unfehlbare. Pius IX und die Erfindung des Katholizismus im 19. Jahrhundert” ( De Onfeilbare. Pius IX en de uitvinding van het katholicisme in de 19e eeuw).

Pius IX heeft in zijn diep gewortelde afschuw van het duivelswerk dat in Europa sinds de Franse Revolutie aan de gang was, de rijen van de Kerk gesloten met een nieuwe stichtingsmythe: de eenheid van de katholieke kerk zoals ze door het Concilie van Trente gedecreteerd werd. Tot die mythe behoort het beeld van de paus als de onfeilbare waarborg van die eenheid, met een alle domeinen doorkruisende en doorbrekende jurisdictiemacht. Sterker nog: Pius IX creëerde het charismatische, alom vereerde pausdom ( vervolmaakt door paus Johannes-Paulus II). Men herinnere zich de “pauselijke zouaven”, jonge katholieke mannen die gingen vechten voor het behoud van de kerkelijke staat. Wolf ontmaskert nog ‘n bijkomende mythe, als zou Pius IX in zijn eerste jaren, tot aan de revoluties van 1848, liberaal gedacht hebben. De paus zelf en zijn entourage lanceerden dat verhaal om twijfelende kerkleiders over te halen. Want kijk, Pius IX weet waarover hij het heeft, hij was toch zelf ooit voor het Italiaanse ‘Risorgimento’, de Italiaanse versie van het 19e-eeuwse revolutionaire denken, maar zie wat er van geworden is!

Pius IX gelijkt volgens Wolf, zonder dat hij het beseft, op de radicale revolutionairen die hij z’n leven lang bestreden heeft. Zijn “Syllabus van dwalingen” is even absoluut en onduldzaam als het revolutionair programma van zijn tegenstanders. Wolf vergelijkt zelfs met charismatische politieke leiders uit de 20e eeuw die gedragen werden door de blinde goedkeuring van hun volgelingen.

Het boek telt 432 blz. en ontleedt in 9 hoofdstukken, vanaf de geboorte van Paus Pius IX in 1792, elke levensperiode. Hubert Wolf, professor kerkgeschiedenis aan de universiteit van Münster, kent de 19e eeuw door en door. Dat bewijst zijn publicatielijst. Hij leidt nu ook de Duitse ploeg onderzoekers, die meewerken aan de ontsluiting van het archief van Pius XII over de joodse genocide.

(Oktober 2020)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.